Umowa renty

Umowa renty

I. Definicja i funkcja umowy renty

Przez umowę renty jedna ze stron zobowiązuje się względem drugiej do spełniania określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub w rzeczach oznaczonych tylko co do gatunku.

Strony mogą ustalić, że świadczenie rentowe wygaśnie po upływie określonego terminu lub na skutek ziszczenia się określonego warunku. Prawo do renty wygasa zawsze z chwilą śmierci uprawnionego.

Umowa renty spełnia głównie funkcję alimentacyjną, a zatem polega na dostarczaniu uprawnionemu środków utrzymania.

Renta może być ustanowiona za wynagrodzeniem albo nieodpłatnie.

Umowa renty powinna być sporządzona w formie pisemnej. Jednakże sporządzenie umowy renty w formie aktu notarialnego jest niezbędne – pod sankcją nieważności – w razie ustanowienia renty w zamian za przeniesienie własności nieruchomości (art. 158 Kodeksu cywilnego). Ponadto ustanowienie renty w zamian za zbycie przedsiębiorstwa wymaga zachowania formy pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym (art. 75(1) Kodeksu cywilnego) – także pod sankcją nieważności [Z. Radwański w: J. Panowicz-Lipska (red.), Prawo zobowiązań – część szczegółowa. System Prawa Prywatnego. Tom 8, wyd. 2, 2011].

II. Nieodpłatna renta

Umowa nieodpłatnej renty podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. Notariusz nie jest płatnikiem podatku od spadków i darowizn z tytułu renty.

Od podatku od spadków i darowizn zwalnia się nabycie świadczeń przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma oraz macochę, jeżeli nabywca zgłosi nabycie świadczeń właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Nie jest wymagane udokumentowanie naczelnikowi urzędu skarbowego otrzymania przelewem środków pieniężnych, jeżeli stanowią one przedmiot renty.

Nabywca renty ma obowiązek zgłosić jej nabycie na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy w celu skorzystania ze zwolnienia z podatku. W przeciwnym wypadku nabycie renty podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczanych do pierwszej grupy podatkowej.

Podatnicy, którzy nie są objęci zwolnieniem wynikającym z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, są obowiązani złożyć właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych według ustalonego wzoru. Do zeznania podatkowego dołącza się dokumenty mające wpływ na określenie podstawy opodatkowania.

W przypadku nieodpłatnej renty obowiązek podatkowy powstaje z chwilą:

1. ustanowienia tych świadczeń – w przypadku gdy wartość świadczeń powtarzających się za cały okres trwania obowiązku ich spełniania:

a) jest ustalona na dzień ich ustanowienia albo

b) została uprawdopodobniona zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn – w przypadku gdy wartość świadczeń powtarzających się nie jest ustalona na dzień ich ustanowienia za cały okres trwania obowiązku tych świadczeń, a naczelnik urzędu skarbowego, za zgodą podatnika, uprawdopodobni ich wartość;

2. wykonania poszczególnych świadczeń – w przypadkach innych niż określone w pkt 1.

III. Odpłatna renta

Odpłatna renta nie jest czynnością podlegającą opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

Należy jednak zwrócić uwagę, że w przypadku zbycia nieruchomości przed upływem pełnych 5 lat podatkowych w zamian za otrzymywanie cyklicznych świadczeń (renty) na podstawie umowy renty powstaje po stronie zbywcy nieruchomości obowiązek zapłaty podatku dochodowego w wysokości 19%. Podatek ten wykazuje się po zakończeniu roku podatkowego w zeznaniu podatkowym, chyba że podatnik skorzysta ze zwolnienia przewidzianego w art. 21 ust. 1 pkt 131 w związku z art. 21 ust. 25 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Różnica pomiędzy przychodem określonym zgodnie z art. 19 powołanej ustawy a kosztami uzyskania przychodu ustalonymi zgodnie z art. 22 ust. 6c tej ustawy stanowi dochód – podstawę obliczenia podatku, podlegający opodatkowaniu 19% podatkiem dochodowym na zasadach określonych w art. 30e tej ustawy.

IV. Podsumowanie

Umowa renty polega na zobowiązaniu jednej strony do spełniania na rzecz drugiej strony okresowych świadczeń, najczęściej pieniężnych. Może ona zostać ustanowiona odpłatnie lub nieodpłatnie, a jej skutki prawne i podatkowe zależą od sposobu ustanowienia oraz relacji między stronami. W szczególności w przypadku renty nieodpłatnej mogą powstać obowiązki związane z podatkiem od spadków i darowizn, natomiast przy rencie ustanowionej w zamian za przeniesienie własności nieruchomości należy uwzględnić także potencjalne konsekwencje w podatku dochodowym.

Ze względu na różne możliwe skutki podatkowe oraz konieczność prawidłowego ukształtowania treści umowy, warto przed jej zawarciem skorzystać z pomocy specjalisty. Kancelaria notarialna zapewnia przygotowanie umowy renty dostosowanej do indywidualnej sytuacji stron oraz udziela informacji o jej konsekwencjach prawnych i podatkowych, co pozwala bezpiecznie i świadomie uregulować wzajemne zobowiązania.